Dziyń Kobiyt

Mómy już marzec i skuli tego marca idzie sam terôzki ździebko połozprawiać ło takim gryfnym marcowym zwyku, ło tym, iże fajrujymy, jak kôżdego roka, tyn gryfny „Dziyń Kobiyt”, dziyń freli, samotnych, wydanych, zowitek eli tyż klosztornych pannów. Znocie już to? Znocie! I, co z tego? Byda juzaś dzisiôj ło tym berôł a to skuli tego, co jô tak po prôwdzie pierónym ci niy móm rôd tych dioseckich Walyntynków, do kierych niyftore iptowate modziôki kcóm ci mie przeprzić, co to jes ci terôzki już na isto nasz starodôwny polski żwyk. A psinco prôwda! Nó ja, ale jakech niydôwno tuplikowôł jednymu śpikolowi, co byli czasy kej we sklepach na fachach bół ino łocet i mosztrich, to tyn ci mi rzeknół:
– A niy mógliście sie tego kajsik we zupermarkecie lajstnóńć???
He, he a jô ci kajsik naszoł, co bezmać tyn dziyń, tyn ”Dziyń Kobiyt” napocznół sie łod tyj egipcjańskij królowyj Kleopatry, kierô we marcu kôzała sie zrolować do takigo srogigo i szykownego tepicha i podciepnóńć cysorzowi Cezarowi.
A przidarzóło sie to jesce przed Pónbóczkiym. Tak ci łóna, Kleopatra poradzióła tego cysorza zamamlasić, zbamóńcić, iże łod tego czasu zawdy jakiesik gryfne „marcowe idy” tam we tym Rzymie bajstlowali i łodprowiali. Wteda tyż przi marcowych idach tego Cezara zażgali pitwokiym, a iże ci to bóło trzinôstego marca, to łod tego casu trzinôsty (a ku tymu pióntek) jes diosecko niyszczysny.
Nó, i miarkujecie, co ze tymi babami napoczło sie to wszyjsko metlać jesce za starego piyrwyj i niy idzie tego ściepnółńć na ta łoszkliwo „kómuna”, chocia tak po prôwdzie napoczli my tyn dnioszek fajrować dziepiyro po wojnie.
A mie sie sam terôzki spómniało jak to łóńskigo roka trefiółech jake dwa dni po tym babskim fajerze na słodach mojigo sómsiada Edka. Côłko fresa ci miôł fest podropano, poharatano choby go fto tarłym po nij przejechôł.
– Edek, boroku, jak ty wyglóndôsz? Fto ci to tak ta fresa poharatôł?
– E... tam Ojgyn, to skuli kwiôtków – pado mi na to Edek.
– Jak to skuli kwiôtków? Co majóm blumy do twojij fresy?
– Nó, wiysz przeca, iże we sobota bół „dziyń kobiyt”?
– Nó wiym, ale dzisiôj jes już wtorek – padóm do Edka, bo widza iże mu sie cosik we kalyndôrzu pometlało.
– Nó ja, ale sie dej pozór. Jakech we sobota fest niyskoro na łodwieczerz prziszoł do dóm po tym côłkim sobotniym „dniu kobiyt”, to jedzine kwiôtki kiere byli we kwiôciarni na Krojcce, to byli kaktusy. I terôzki już miarkujesz cym mi ta fresa moja starô tak wybiglowała?
Jake to dôwnij bóło sroge i gryfne świynto, to wszyjskie baby, kiere majóm wiyncyj niźli trzidziyści lôt gynał pamiyntajóm. Szumne to bóło świynto, i wszyjskie – a nôjbarzij chopy – je fest fajrowali. To niy to, co terôzki, iże styknie, co jedyn z drugim modziok glingnie tym jego mobilniokiym, szkyrtnie jakiegosik „esemesa” ze kwiôtkiym, afkóm i fertik. Dziołcha mô świynto a tyn karlus łodpinkolół je za piytnôście fyników (we promocji!).
Piyrwyj to bóło tak. Kôżdy dyrechtór, kiyrownik, majster abo fto tam jesce, już tydziyn skorzij sztalowôł we kwiôciarni tela tulpów, wiela kobiyt kole niygo robióło. Tulpów, bo inkszych kwiôtków to wteda za tela niy bóło (możno jesce nelki, ale to już byli i szykowniyjsze, i drogsze blumy).
Nôjlepszij bydzie kiej połozprawióm jak to u mie we werku bóło. Mój szef, a bół ci to srogi chop, Polok, ale łod Stanisławowa, kresowiok znacy sie, już za wczasu kôzôł mi łobsztalować kajsik ze trzidziyści mieteł, bo tela kobiyt u nôs robióło. Wszyjskie chopy (a byli to same byamtry) na tyn dziyń wysztiglowali sie choby ficywyrty we Boże Ciało, pod bindrami (choby i do futerbachowyj hymdy). Co bóło do zrobiynio, do strzaśniyńcio, to sie wartko majtło, a zatym, deczko niyskorzij to już ino fajer aże szoł kurz i wiater naobkoło !
My ze szefym we śtyruch takich gryfnych plastikowych kibelkach miyszali, chechlali taki miszóng, kiery mój dyrechtor wypokopiół. Brało sie dwie flaszki czystyj gorzôły, jedna flaszka jakiegosik wermutu, flaszka jałowcówki i ze dwa litry apluzinowego zaftu. Nó, i to wszyjsko razy tela, wiela my mieli kibelków. Dziołchy zasik rychtowali roztomajto zagrycha, kołoczki, zisty, tyj i kafyj. We nôjsrogszyj izbie zestawiali my do kupy pôra tiszów, snosiyli wszyjskie stołki. Ślazowali sie niyskorzij wszyjskie byamtry do tyj izby, dźwiyrze sie zawiyrało i jedyn sztram wachowôł (taki, co to już mu leberki wysiedli), coby żôdyn cudzy, niy napytany niy wlazowôł. Nó, i napoczynôł sie fajer.
Roztomajcie to bywało, ale kiej mój szef brôł sie do śpiywaniô takij fajnyj śpiywki:
„Drótym go, drótym kolczastym po jajach...”
i zarôzki po tym drugo sztrofka (dlô śmiychu):
„Kochejmy sie, kochejmy sie...”
to wszyjskie gynał miarkowali, co to już jes szlus piyrszyj tajli tego fajeru. Napoczynali sie we myńszych klikach łozłajzić kaj fto sie przodzij namówiół, fto z kim i kaj. A wybiyrać szło, bo chocia to bóło za „kómuny”, to pôra jesce dobrych szynków we Chorzowie bóło. Szło sie abo do „Bałtyku”, „Pod Dzwon”, do „Ratuszowyj” abo „Pod Flota” na łobiôd. Niyskorzij zasik te, co mieli rade tańcować i byli jesce na tela mónter deptali do „Magnolii”, „Goplany” abo do „Merkurego”. Niyftorych cióngło do „Łani” lebo do „Parkowyj”, nó ale tam bóło gyferlich, bo nikiej we marcu bóło deczko mroza, tak iże niyjedyn łostoł we fuzeklach we przikopie. Tela ino rzykna, iże u nôs bół ci jesce jedyn taki frałcimer we kierym robióło ze dwiesta babeczków a i to we wiynkszóścióm samotnych. Nó, gôdóm wóm chopy: bóło w cym przebiyrać!!!
Wicne i szpasobliwe to bóło świynto, chocia nikedy bóło ździebko łostudy przi tym. Na tyn bajszpil.
– Suchej ino, Jorg, fest cie tam wczorej, po tym dniu kobiyt, jakeś ło drugij w nocy przikwanckôł sie do chałpy, twoja staro przijyna? – pytóm sie kamrata, bo wiym, iże jego baba zawdy pierónowe larmo robi.
– Niyyyy, nic mi niy gôdała. – łodpedziôł kamrat.
– Nic ci niy gôdała? Przecamć to jes niymożebne. Niy nazdała ci jak kormikowi do grotka ?
– A dyć niy, bo ... łóna przilazła dziepiyro ło szczwôrtyj nad ranym!!!!
Nó, bo kuknijcie ino. Po prôwdzie jest we Polsce wiyncyj babów jak chopów, ale do fajrowaniô to sie wszyjskie niy nadowajóm a chopów kierym ci sie wydowo, iże sóm samymi Leonardo di Caprio, abo chocia Johnym Weinym to ci jes dosik pôrã. I beztóż nasze baby, chocia by my gôdali cosik inkszego, tyż ze inkszymi chopami musieli fajrować. Prówda?

Chop i baba...

Bół se rółz chop i baba. Rółzczasu babie zakciało sie zeksu, nó tóż tyż robi wszyjsko, coby tego swojigo chopa zakludzić do prykola. A tyn chop nic, blank go to niy rajcuje. Baba wziyna, i poszła do dochtora i pytô sie go:
– Panie dochtorze, jô kca tego zeksu, a mój chop blank niy. Co jô móm robić?
– Po leku, ze rułóm, jô móm na to knif. Tak minutka skorzij, niźli wasz chop przijńdzie ze roboty, seblekóm łóni te swoji barchany, i stanóm sie zadkym ku dźwiyrzóm, duknóm sie tak deczko i wypnóm rzić, a zarôzki we waszych chopecku łocuci sie dziki, zeksualni zwiyrzôk. Inakszij być niy moge!
Baba zrobióła jak jij to tyn dochtór wyeklerowôł. Wypniyntô do zadku czekô. Łorôz chop przilazuje ze roboty, łotwiyrô dźwiyrze i... zapierdala w te pyndy do nôjbliśzyjszygo szynku. Wkarowôł rajn, zicnół sie przi szynkwasie, sztaluje setka, drugô, trzeciô... Wysłepôł chnetki dwie flaszki, a łón dalszij sztaluje. Na to gospodzki zastarany pytô:
– Panoczku, a po jakiymu wy tak słepiecie? To już trzeciô flaszka. Rzyknijcie mi czamu to?
– Panie ółber! Wrôcóm usiotany, zmôchany po côłkim dniu we robocie do dóm, wlazuja na mój sztok, łotwiyróm dźwiyrze a sam trółl, skrzôt, meter na półtora, szrama na pół pychola, broda sióngô mu do klina, do kolanów, a ze mordy mu ku tymu ślina ciece....

Blank nôgłô wykludzka...

Naszołech tyż kiejsik i takô anónza we cajtóngu:
„Skuli wartkigo wykludzyniô sie do Rajchu skala drabko:
Wertiko na hółch-glanc, szrank ze trzidźwiyrzaty i jedna almaryjo, szeslóng łodwanckowany, dwa ligynsztule łod mojigo Hajny, dwa krisztalowe krónlojchtry, dwa nachtiszle, wysnożóny tepich i śtyry gardinsztangi, śtyry zesle, waserbanka, starzikowy drajfus, ryczka, góminianny trit i sztrółdekel .
Króm tego jesce na gwołt kca skalić:
Szykowny platynszpiler na kurbla, jedyn ałslynderski landszaft, blumsztynder ze mertami i szczyrbokiym, skutela ze sznitlochym, ku tymu bifyj i szybónek a driny flajszmaszina do gychaktys, trzi biksy po magiwyrflach, topfkracer, flaszynpucer, norychta do chytaniô lałfek, szpangi i cwingry do wosów, dwa kwyrloki, trzi rogolki, ausgus po starce, dwie drzewnianne dziyżki, nachtop z handgrifami, jedyn srogi zalyjtowany kibel, drótowany bónclok, trzi mesingowe kokotki, badywanna, szisel i makutra, kółlkastla zrychtowano we werku bez Hajnela, dwa sztrółzaki nafolowane grochowinóm, prykol ze mesingowymi gylyndrami, klejdersztynder ze poróma biglami i pelcmantlym we miechu ze kugelkóma na moty, pelcowo mufka, dynciok, dwa pliszhuty, dwa kłobuki, jedyn sztajfhut ze szyrokóm krympóm.
Kómoda na prodło a driny: śtyry hymdy ze ibricznymi kraglami i sztulpami, dwie formetle, trzi poflikowane óberhymdy, hółzyntryjgry, spodnioki chnet blank bez rostfleków, ibercyjer, modry kapudrok i olimantel, jedyn brónotny i jedyn corny ancug, trzi pôry sklabustrowanych batkow, jedyn pulówer i dwie sztrikjaki ze sztopowanymi elbółgami, śtyry pôry posztopowanych fuzekli, cwiter ze rolkraglym, galoty (hajdawer, pómpki i jedne sztrajfki), ducynt jesce niy posmarkanych sznuptychli, trzi poszkróbióne płachty i cołkie łobleczyni na prykole.
Ku tymu wszyjskimu na łostatek jesce: szrancek na szczewiki, szułancijer, sebuwacz, szpaner do szczewików, kozidło, kryka po starziku, połómany paryzol, starzikowy gybis, bigelbret, kloper, drzewnianno brółtbiksa, pora holyndrów i szlyndzuchy na kurbla, nyjkastla i szuflôdka na cwist i knefle, łobheklowane bigle, śtyrnoście krałzów po uherkach i apfelmusie, jedna kanka na mlyko, blachówka, zbónek do malckawy śtyry becherki, dwie szczyrbate szolki, śtyry glaski, achtliki, sztamperliki, jedyn pokal i kulawka, dwie flaszki brynolu, biksa cinkwajsu, piksla fyrnajsu,
Jesce sóm tyż i babskie szczewiki ze wysokimi krómflekami, bacioki, lakszuły i pora starzikowych charbołów, pora laci i roztrajtane klómpy, wyglancowane sztible po staroszku rajterze, holcoki, dwa sklabustrowane i potrajtane tepichy przismycóne łod ruskich, dwie gardiny i śtyry zazdroski, dwie drzewnianne gardinsztangi i jedyn gysztel do szpanowaniô gardinów, faska po kapuście, śtyry kible, bez zezuli kukuksur, hakynbret, krzipki, cija i mónhamónika,
kilkszrank „Минск-10” , brónotne kachle ze łozebranych kachloków, jedyn koksiok, jedyn trociniok i kanónek (żeleźniok) bez wirchnij platy.
Nó i blank na łostatek jesce: drzewnianno kara, króliczok, klotka ze basztardym, karbidówka, dwie taszlampy i maśnica.
Wszyjsko to mogecie sie łobejzdrzić we naszym familoku pod adresóm (tu już niy byda gynał tuplikowoł kaj) ale musicie sie festelnie uwijać, bo za tydziyń mómy abflug fligrym ze Pyrzowic direkt do München.”

Araber i Polôk...

Trefiô sie jedyn Araber na pustyni ze biôłym. Tyn biôły mô papagaja na ramiu, a tyn Araber szlanga naobkoło karku.
– Te! Biôły! – rzykô Araber – a cóżeś ty za jedyn?
Tyn biôły mu na to:
– Anó, jeżech Polôk!
– Słyszôłech, co wy tam we tyj Polsce mocka słepiecie!
– Anó, szluknymy se rółz za kedy...
– A szlukniesz, chopie, jednego? – pytô tyn Araber.
– A horna rôd jednego!
– Ale wiysz, chopie, to jes taki ciepły bimber, direkt ze bukłaka...
– Dôwej!
Polôk luchnół jednego i nic. Araber niy wiyrzy i juzaś pytô:
– A drugigo szlukniesz?
– Szlukna!
Araber nalôł, Polôk wysłepôł i dalszij nic.
– A trzeciô laga szlukniesz?
– A toć, iże szlukna!
Araber nalôł, Polôl łyknół i ino rynkôwym wytar gymba...
– Te, Polôk, a szczwôrtego tyż jesce szlukniesz?
Na to fest już zniyciyrpliwióny papagaj łod tego Polôka wrzesknół:
– I szczwôrtego, i pióntego, i jesce wpierdol erbniesz, i ta twoja szlanga tyż razym wećkómy.

Internecowe kamratki i kamraty.....

Wiycie, jô zawdy jamrowôł na te diosecke kómputry, na tyn côłki internec, a nôjbarzij (i to już dziesiyńć lôt tymu nazôd) na ... mobilnioki. Pôrã lôt śleciało i ... corôzki barzij mi sie to wszyjsko zdô. Móm ci już na isto rôd i kómputry, i internec i ... mobilnioki, chocia te łostatnie poradzóm mie łozgzukać, kiej ło pół dwanostyj we nocy glingajóm ze jakómsik ryklamóm.
Nó ale, jô dzisiôj niy ło tym kciôłech berać. Móm ci szkownistô, sztramskô i wizgyrnô kamratka na Facebooku, ftorô sie Adela 73 mianuje. Łóna ci jes ze Poznaniô i niy idzie sam prôwdóm pedzieć, coby bóła – nikiej wszyjske inksze Poznaniôki – szporobliwô ... we słóweckach. Poradzi ci Łóna tak szkryflać, iże mie ino przijńdzie pierónym zowiścić ... i tela! Dziepiyro co tyż naszkryflała mocka móndrygo ło rechtaniu, rzygotaniu ....
Bezmać ci Łóna nigdy do terôzka niy trefióła jesce na taksiôrza, ftory by blank niy szkamrôł i lamyndziół. I wiela razy napoczła ze jakim dyszkutjyrówać, zawdy słyszała ino żôle, utropy i musiała ku tymu łosuszać płaczki szoferoków tych taksów. Wszyjsko poduk Nij jes do łostatka niy tak jak przinôleżi. Pasażyry niy majóm betków i majóm radzi pyndalować piechty, przibiyrô kónkuryntów, brynsztof corôzki drogszy, kóntmany we autokach ciyngiym sujóm, swadźbióm sie na zadnim zicu, rzigajóm, sóm festnie gyferlich, napoczynajóm tyż nynać i zatym niy poradzóm sie spómnieć swojij włóśnyj adrysy. Na isto, robota taksiôrza jes sztrysujónco i poradzi festelnie aufryjgować. Ale pewnikiym fest gelduje, kej tela chopów cióngnie do tyj roboty, prostyj jak gylynder, letkij, snadnyj i przijymnyj. Na łostatek przecamć na haltynsztelach klachajóm, grajóm szkata, łobziyrajóm Pleyboy’a i posywajóm bele kaj sms-y bez mobilnioki.
I kiejsik Adela niy strzimała.
– Władek – pedziała do tego swojigo kamrata powstańca. – My ze sia do kupy niy mogymy miyszkać. Tym tuplym na isto niy zmyńszysz swojigo płatu.
– Ło jezderkusie! Jezderkusie!– wymamrôł na to zdymbiôły Władek lôt 94.
– Ale chopie, mogesz przidubnóńć. Możno pojeździółbyś deczko taksóm?
Tymu Jeji życiowymu kamratowi, Władkowi lôt 94 idyjô sie fest spodobała. Pewnikiym sie forsztelowôł, jak bydzie łodwojziół do chałpów deczko chycóne frelki. Na to mu Adela rzykła, co potrza zbajstlować próba i ździebko łopytać szoferoków ze tych taksów. Pojejździć deczko, poranżyrować, przifilować jak se łóni radzóm, co gôdajóm, jak wyglóndajóm i take tam inksze.
Nó, i Poznań we sobota na łodwieczerz to aryna szpanerstwa i samotnóści. Nôjprzodzij szpacyrujóm, szpanujóm sztajfiyry i gryfnioki. Wóniajóm festnie drógeryjóm, wyglóndajóm nikej ze butiku, a myślóm ... blank ino plastikym.
– To jes tyn twój chopie tyrpnióny „target” (take moderne terôzki słówecko) – pedziała do Władka lôt 94 naszô Adela-Poznaniôczka.
Snadnóm rzecóm Władek lôt 94 niy miarkowôł, co to jes za diosek tyn „target” i w tym łoka mrziku napocznół przipóminać ajnfachowego, fest mekrujóncygo i upierdliwego taksiôrza.
Ale trza sie wrócić do naszyj poznańskij biny. „Target” gzuje do szynkwasu, sztaluje morze gorzôły i uśmiychô sie, bo tyn ci uśmiych, to taki wôbik, taki plastikowy szpónt na fisze. Łobiykt, znacy tyn „target” szlukô, słepie moc a niyskorzij zatracô sie, zapodziywô sie blank. Tyn jego uśmiych weksluje sie we rychót i rzygotani, i taksiôrze napoczynajóm grzôć motory. Żadne, świńske słówecka „targetu” miyszajóm sie smóndym ze auspufów tych łoczykujóncych pasażyrów lymózynów ze lôt 90-tych łóńskigo wiyku, łostatka tego ci łóńskigo tysiónclyciô.
I we tym łoka mrziku naszô Adela 73 pomedikowała deczko, cy aby jes ci to przeznaczyni dlô Władka lôt 94? Przewojżynie plastiku napyndzanygo góśnym, frechownym rechótym?
– Nó, cheba niy lza mi dopuścić, coby Władek lôt 94 – pomedikowała Adela – do łostatka ... zrechóciół!
Bo przecamć łóna zawdy bóła prociw, bańtowała sie zrechócyniu i łoszkliwymu „uplastikowiyniu” wszyjskigo naobkolo!
I mie sie tyż to wszyjsko na isto festelnie ZDO!

Ojgyn z Pnioków


• Na podstawie tekstu Adeli 73

Ważniyjsze łod roboty ...

Nó, możno niy terôzki, ale bez lato niy zwóniymy do żôdnego. Mogymy być zmiyrne, spokojne, iże łodbiere telefółn autómatyczno sekrytarka. Wszyjske kasjik sie wykludziyli. Ino jô we pojstrzodku lata siedza we biórze. Mianujóm mie Ojgyn i jeżech na isto takim „pracoholikiym”.
We atmósfyrze, jakô terôzki panuje, powiniynech czuć sie na isto kómfortowo. Wrółz ze krizóm światowóm wróciyli sie nazôd sztichworty ło takij potrzybie ućciwóści i wółaniô, coby łograniczóne zasoby (foranty) przekiyrówać we stróna ludzi festnie robotnych, tych, ftorzi na to richtik zasugujóm. Niymocne, ftore bieróm zasiyłki społyczne mógli by chycić te swoje kryki i sztartnóńć do jakisik roboty, juzaś tych niystarownych „menagerów”, forwalterów przinoleżi przeznaczyć na abszus, na łodstrzał a do piyrszyj raji przi robocie łobsztalować wywołanych jesce za „kómuny” ruskich „stachanowców”. Ze takigo ci juzaś ekonómicznygo zglóndu te argómynta mogóm sie wykôzać g’rzeczy abo i blank niy – niy ło to sie przecamć sam rozłajzi. Idzie samtukej spomiarkować jakisik łoszkliwie „purytański” klang. Muszymy gnypić, hajrować i bakać eli jakisik motorek, coby wydolić ze tym „deficytym”.
Czamu jô móm dać robotnyj rapitółzie swoje żywobycie na żabiok? – pytôł kiejsik poyta Philip Larkin we 1955r, przitłóczóny gyhaltym brifkastli. Ale tyn poyta twórzół we czasach, kiej wiynkszóścióm ludzie wiyrzyli we prziszłóść do łostatka zautomatyzowanô, we ftoryj u nôs we werku pokôżóm sie japónerske robotery, a nasz gówny próblym spolygôł bydzie na zagospodarzyniu tyj na isto łogrómnucnyj ilóści frajnego czasu. Zgłoba i turbacyjô pokôzała sie blank niy na czasie. Ku tymu narodzióło sie jesce kajsik na tôrgu widzyni i skludzało sie do wiary w to, iże robota i sprawiydliwy gyhalt, to nôjważniyjszy elymynt naszyj tóżsamóści. Procne kamanie stało ci sie świadyctwym naszygo łobywatylstwa.
We takij móndryj ksiónżce „Bugs Britannica” take dwa istne: Peter Marren i Richard Mabey przipóminali nóm, co niypokoje skuplowane z tym, czy aby na zicher zajimómy sie czymsik pożytecznym, to jedna ze tajli naszyj, niy ino polskij łobyczajówóści i tradycyji. Możebne, iże nôjrychlyjszym przikłôdym jes bôjka Ezopa ło hopafedlu i amajzie. Tyn hopafedel poradzi przetrôwić côłke lato na zgniylstwie, nałónczôs kiej amajza gzuje i karusi, coby ci naszprajchować, nasztaplować srogi forant na zima. I kiej już przilazuje ta zima, tyn hopafedel kipnie ze głódu. Amajza ani myśli, coby go retówać. A mie sie barzij podobô wersyjô Richarda Lovelace’a: tyn poyta, ftory pisôł bez wojna dómowô we XVII wiyku łobyrtnół zituacjô. To amajza wylazła na świyntoszkowatygo sztywniôka, ftory niy poradziół ze fantazyjóm przetyrmanić tego, co tak procnie sztaplowôł. Lovelace’owi, a i mie tyż, pewnikiym spodobôłby sie łodcinek „Mappet Show” we ftorym amajza ze bôjki Ezopa łostowô łozdeptanô, a hopafedel wykludzô sie na zima kajsik na gorko Florida sztramskim autokiym. Problym juzaś ze tóm côłkóm robotóm spolygô na tym, iże ta diosecko robota nigdy sie niy skóńczy, nigdy niy mô fajrant. Światym reskiyrujóm pijóndze i nigdy niy sióngnymy takigo piyntrza, deki przi kieryj rzyknymy: STYKNIE! Rynek krajzuje we niyskóńczóność i do usranyj śmiyrci dómôgô sie wiyncyj. I na isto idzie côłke życie przetrôwić na bakaniu we góniyniu, ściganiu za tymi jakimiś ulótnymi, absztrakcyjnymi pojyńcióma i moc wysztudiyrowanymi idyjami.
Na przecam, robota to jes dobrô rzec, a róncz kóniycznô. Dziynka nij my niy głódujymy, we przidajny sztrich używómy swojã energiô, znejdujymy przocieli i stôwómy sie człónkóma jakijsik społycznóści. Ale juzaś autory ksiónżek z dziydziny bijologiji miynióm, iże postrzygani roboty jako zynsu życiô to takô jakosik metafizycznô bajdewka cowieka; takô teoryjô niy znejduje łoparcia we bijologiji. Zabawa, niy zaś robota, bakanie, wydôwô sie jóndrym życiô na ziymi. Elefanty same łod sia przewrôcajóm, łobôlajóm stromy, pingwiny ci sjyżdżajóm na basiskach ze lodowca, ptôki ścigajóm sie we flugu abo ściepujóm i chytajóm w lufcie kónszczyczki drywna, żurawie podskôkujóm wrółz jak tancyrze, a te nasze samtyjsze gołymbie srajóm ludzióm na gowa. Ja, ja dlô uciychy ino. Kiej przelazujecie pod drótami, abo pod jakimi fynsterbretami na kierych siedzóm gołymbie, zawdy jakisik ptôk wóm nasrô na gowa.
Nałónczôs kiej nowe, surowe regle fóngowaniô świata kôżóm nóm wszyjskimu nadać wert, zabawa łostôwô wzocnô razinku beztóż, iże niy mô blank żôdnego cylu. Jes knifym radowaniô sie życiym, bo życie to wszyjsko, co na isto mómy. Zabawa jes ku tymu za darmo dlô wszyjskich i jes ci w tym jakosik równowôga: zabawa nic niy gelduje i niy żóndô w miesto nicego. Jes takim prima zort modelym życiô przi niywielich zasobach. Richard Lovelase we swojij odzie do hopafedla pisze, iże sómy pijynżniyjsze niźli króle, bo tym, kierymi nicego niy potrza, ło nic tyż niy musi pytać, ło nic niy musi fechtować.
Na poczóntku krizy finansowyj na krótko pojawióła sie szanza, iże zwekslujymy deczko nasze „priorytety” i barzij napocznymy wôżyć se te aszpekty życiô, kiere – jak zabawa, kamractwo i frajny czas – niy dajóm sie przedstawić po supkach i krziwych wzróstu. Ale amajzy snowa sztartli do boju, wszyjske łóne złówróżbni przepówiadajóm, iże hopafedle umrzóm we nyndzy. A jô blank ci niy móm rôd takigo pozbawiónygo uciychy życiô, przi kierym to sztyjc muszymy wzajym se udowôdniać, iże sprawujymy w pigóły, krojset użytnij roboty. Możebne, iżech sóm jes takóm amajzóm, ale we mojim syrcu jes jesce plac dlô tych ... hopafedli. Możebnie, co jejich niystarowne dnioszki sóm już porachowane, możebnie, co padnóm łod sieki wszelijakich tniyńć rzóndowych. Ale do tego łoka mrziku jô móm nôdziyja, iże wszyjske łóne bydóm bez wymiarkowaniô sprowki radować sie słodkim latowym zgniylstwym na feryjach. Robota blank niy ma cwekym, zynsym życiô. Uwiyrzcie mi wszyjske amajzy!
A wy, moje roztomiyłe czytelniki (suchocze), uwiyrziliście mi w to wszyjsko, coch sam nałozprawiôł? Pewnikiym niy, bo to na isto blank niy ma prôwda. Jô to ino sam połozprawiôł za jednym ynglickim móndrokiym, ftory sie Joe Moran mianowôł, i tela!

Stary szkaciorz Ignac ...

Wiycie, jeżech już deczko zwiykowany ale sztyjc niy poradza spokopić jakimi gónkami, przigónami, dróżkami krajzujóm po świecie roztomajte szpasowne gyszichty, wicne łozprôwki nó, wszyjske błozny i wice. Berôłech już sam kiejsik ło mojim kamracie Gustlu, festelnym szkaciorzu, ftory bali i w niybie niy ustôł szkacić. Zdało mi sie, coch to usłyszôł jesce łod mojigo faterka (abo jego kamratów-szkaciorzy) i tak, jakech to spamiyntôł, takech to niyskorzij bele kaj łozprawiôł: na binie, we radijoku abo tyż pisôł we roztomajtych cajtóngach.
I kuknijcie, jaki to niyspodzióny cufal – choby pierón piznół w panczkrałt – mi sie przitrefiół. Ida kiejsik z rańca habozie wyciepnóńć do hasioka a sam łorôz kukóm, a wele tego naszygo familokowego hasioka leżóm szkartki ze staryj potarganyj ksiónżki. A iże jô móm festelnie rôd wszyjsko co napisane, tóżech poskłodôł to coch znod do kupy i pokôzało sie, co to jes, co to bóła ksiónżka ło szkacie i ło szkaciorzach. Wydane to bóło we 1947 roku ale bali i tytulki niy poradziółech zmiarkować ze tych kielanôstuch szkartek. Jedne co tam bóło interesnatnego, to gyszichta ło starym Ignacu, ftory pierónym rôm miôł szkacić i bóło ci to jesce napisane po naszymu. A jô to tak terôzki sam rzykna poduk tyj potarganyj ksiónżki tela, co niyftore słówecka ździebko zweksluja po mojimu (autora, ftorego blank niy miarkuja – przeprôszóm).
„To bóło łóńskigo roku. Stary Ignac czekôł, jak wdycki we kôżdô niydziela po połedniu, na swojich synków. To już byli stare chopy, żyniate, dziecka mieli, a łón jesce, jak dôwnij dó nich: Maksliku, Hanku. We niydziela po połedniu, choby i siykyry furgali, musieli chopcy pyndalować do łojca pograć we szkata, poszkacić. Wiedzieli: jak niy przijńdóm ku łojcu, to swojimu starymu faterkowi côłki tydziyń popśnióm, popsowajóm. I iże ani łón, ani łóni niy bydóm mieli niydzieli jak przinoleżi.
Szkat i fajfka, to bóło wszyjsko, co stary Ignac miôł jesce ze życiô. Fajfka kurzół po kryjóncku przed swojóm staróm Tildóm. Dochtór pedziôł, co kurzynie festelniy mu szkłódzi. Ale dochtór daleko, a fajfka smakuje. Nó i przecamć dożył śnióm łoziymdziesiónt lôt, to pewnikiym jesce i tyn rok, abo i dwa tyż przeżyje. Ino jego Matilda fest przezywała, iże blank swojigo dochtora niy suchô. Skuli tego tyż krół sie przed nióm z tym kurzyniym. Ale jak jego chopcy przijńszli, to miôł łopowoga i kurzół bali i przi nij.
Szkata grôł już łod zawdy. Nauczół sie szkacyniô łod swojigo łojca, chopcy nauczyli sie łod niygo, a dziecka chopców nauczóm sie łod swojich łojców.
Ignac sie już we życiu nabakôł, nagnypiół. Na grubie robiół, ze sztajgrami i ze dyrechtorami sie chatrusiół, sztrejkowôł, elwrym bół i na biydaszyby łamziół, dziecka wychowôł, nó i terôzki już ino czekôł, aże mu sie zemrzi. Tak po prôwdzie, to mu sie przinôleżało, coby direkt do niyba poszôł. Przeca żół jak nôleżi, żôdnymu niy krziwdowôł, a te ździebko cyganiyniô przi szkacyniu, to sie przeca niy rachuje; dziecka sóm moreśne, porzómne, wiyncyj przecamć łod niygo niy mogóm kcieć.
Jednóm ino zachóm sie Ignac tropiół: eźli bydzie tam na wiyrchu móg szkacić? Przeca farorz tak pierónujóm na te diosecke karty. Kiejby tam żôdnego graniô niy bóło, nó tóż amyn. To woli pójńść do piykła. Radszij z dziobłym rómbać w krojce abo szele niźli ze Pyjtrym côłki dziyń śpiywać pobóżne śpiywki.
Chopcy byli na czas. Łod trzecij do pióntyj szkaciyli. Ze kóntróm, ryj, zub i bok. Rółz to Ignac bali dôł i korfanty. I wygrôł. A cyjny sznajdowôł, jakby miôł take ślypia, co bez te szkatkarty poradzóm widzieć.
We półowie nulowera ... umrził. Niy strzimało biydne, stare serce. Wszyjske gwinty byli już wylajerowane, maszina sie blank popśniyła. Chopcy go fajnie łoblykli i pokładli do truły, a pod gowa dali mu tajla szkatkartów, coby móg borok sie tyż tam na wiyrchu poszkacić.
Nó, i bóło tak, jak miało być: pofurgnół stary Ignac prosto do niyba. A te swoji szkatkarty dziyrżół w ryncach i medikowôł: przidajóm mi sie tam na co, abo i niy przidajóm?
Świynty Pyjter uwidziôł go ze daleka i szyroko łozewrził mu dźwiyrze. Ale kiej łón już bół blisko i uwidziôł te szkatkarty we jego ryncach, to zarôzki te wrótnia niybieske zawar.
– Pociepnij te karty, to cie wpuszcza rajn – pedziôł Pyjter.
– A niy ciepna, i tela.
– Pociepnij!
– Aniy ciepna. Jô smola na wôs, kiej tu niy byda móg poszkacić. Lucyper niy poradzi sie na mie doczkać, pyrsk, ida! Jó móm radszi łogyń i karty niźli tyn wasz cuker i zana bez nich.
Świynty Pyjter sie na to festelnie zlynknół. Co to tyż bydzie, jak jego włódza sie dowiy, iże puściół tak porzómnego chopa do pykła? I to ino skuli gupich kart.
– Doczkej! – łozwôł sie Pyjter. – Puda sie ino spytać.
Siednół na chmura i kajsik pofurgnół, skóndsi wróciół za minutka.
– Móm cie wpuścić – pedziôł – ale szkatkarty môsz łostawić sam u mie; kiej ci sie bydzie kciało poszkacić, tóż przijńdź ku mie. Łoddóm ci je, pudziesz sie przed tyn tor i tam se pogrôsz. Ino miarkuj: wiela razy bydziesz szkaciół, tela razy na dole bydzie padôł dyszcz i bydzie pierónobicie.
I tak tyż sie stało. Terôzki już pewnikiym wiycie: jak leje dyszcz, to stary Ignac niy móg już strzimać – grô w karty, szkaci. Jak przi tyj sumeryji stopieróńsko gruchnie, to wiycie – stary Ignac trómfuje. A kiej lecóm sakramyncke pieróny – to stary Ignac przegrywô szpil ze kóntróm ...
I sam mi sie spómnieli nałostatek słówecka jednego richticznego kocyndra i wigyjca, ftory już dôwno tymu pedziôł, co wszyjske wice byliu wypokopióne możno już we starożytnim Ygipcie a do dzisiôj ino wekslujóm sie miana, czôs i miyjsca, i teraźne ludzie powtôrzajóm ino to, co inksze już dôwno tymu wysztudiyrowali.