Pokłōsie, kōnzykwyncjô jednygo zdjęcia...

Musiôłech to napisać, musiôłech! I musza to łozpōwszychnić naobkoło! Tynskno mi za czasami, kej nôjważniyjszym wydarzyniym latośnego marcōwygo miesiōnca, a pyndziałkōwygo rozwidnioka bōło to, fto erbnōł, abo i niy dostôł Oscara. Możebne, co już nigdy do tego niy wrōcymy, nale... Chocia we tyn łōński pyndziałek ważniyjsze sōm bōmby i naloty na naszych sōmsiôdōw, to wczorej na gali przitrefiōł sie dinks bez ewynymyntu, na kery kciôłbych ciepnōńć światło, Niy, niy na to, iże jakisik nawiydzōny, fōłglowaty fric praskōł z gōrzci inkszymu, blank niywicnymu fricowi (we takim cajtōngu NYT łokryślyli to mianym „sprzyczki”, chocia poduk mie, bōło to bliższyjsze tymu ci MMA). Na to żôl życiô. Łotōż na samym łostatku urōczystōści, fajeru, we tym ci kōlminacyjnim mōmyńcie łoznôjmiyniô „best picture” ̶ na bina wjechała na wōzku inwalidzkim, prawucko, echt niymocnô Liza Minnelli, keryj latoś we marcu pizło 76 lôt. Nō i pierdolło! Czelnym, polskim, zasranym kritikerōm fylmōwym popśniōło to do imyntu humōr, launa, czymu dôwajōm wyrôz wszyjskimi możebnymi kanalami, ze srogim, capiōncym popierdywaniym włōncznie. We fitergold „holyłudu”, we same łōnego ypicyntrōm, we sōm strzodek wjechała chorōba, ludzkô słabōś a i bliskô śmiyrć. Jak to k..wa, ??!!?? Przecamć pōwinny być piōra, kōnfeti, gold, szlajersztofy, brokaty i co tam jesce. I cmōnkajōm zasrańce. Krziwiōm sie zlichniynte, szpiterlokowate a sklapiałe kritikyrki. Sznalcujōm, mlôskajōm złoszkliwiōne piywce cylybritōw, gwiôzdōw. Beee, niygryfnie! Po pierōna? Niy pōwinno sie. We taki szykowny łobrôzek wkludzać cudze chorōbsko! A mie, starego chopa to prôwdōm łocaubrowało. Fest zruszōło. Fest poruszōło. Mocka nauczōło.Na zicher zmiyniōło. A jôch zwiykōwany, spōminôłech fylmy ze tōm szykownōm, zeksōwnōm frelōm, keryj latoś pizło 76 lôt, chnet mōj rōcznik... „Kabaret”, „New York, New York”, „Seks w wielkim mieście”... Starōś, stare lata, bōl, chorōbsko, zniydōłynżniyni, łodlazowanie, stôwanie nad mogiyłōm niy ma blank fotogyniczne. Je to poduk spōłczysnych kanōnōw moc niymōłdne, „niygryfne”. Nale, na isto JE! I sōm tyż ludzie, kerzi majōm łopowôga, coby nasze wygōdne życie ze tym ci skōnfrōntjyrōwać, spuścić na sztich. I dać niymocnym łosobōm szczyńści, tak jak festelnie szczysnô bōła wteda, moja umiyłōwanô Liza Minnelli. Jeźli „oskarōwo” szpic parada, kerô ze perspektiwy dzisiyjszygo świata je już ino nudnym wasersztrajfym, zôkalcym, nauczōła chocia pôrã ludzi, iże łosoby starszyjsze, zniydōłynżniałe niy pōwinny być przez nôs łodsztuchniynte, i łōne tyż kcōm być szczysne ̶ to bōło na isto we wercie! A moja Mamulka zawdy gôdała: „Świat je pôłyn płaczkōw, bōlu, kwie a jankoru i labiydzyniô. Jeźli pōmiyndzy tym niy udô ci sie merknōńć, poboczyć szykowności, to tyż nigdy niy bydziesz czowieku szczysny do łostatka!”

Profesor Jan Miodek ło jesiyni...

„Kej sie czowiek potknie abo zaszkrabnie, skalyczy, drzi sie:: „Ło kurwa!”. Te moc wynźlate słōwecko, tyn krōtki wort słōwi jakōż to wielã gyfili, coby pocznōńć łod snerowaniô, aufryjgōngu, łozczarōwaniô bez zadziwiynie, fascynacyjô, coby na frōjńdzie a wygōdzyniu już ci ustać. Przeciyntny Polôk (a i nasz Ślōnzôk) we łozprawianiu ze przocielym rzōńdzi na tyn przikłôd: „Ida sie stary bez hulica, zaziyrōm, a tam ci dupa takô, iże ło kuuuurrrwa.”. Kurwa moge tyż wystympōwać we charaktyrze ajnfachowego przecinka, kōmy we zdaniu, na tyn przikłôd: „Przilazuja kurwa ku niymu, gawca kurwa, a tam łōnego babeczka, nō i sie kurwa wkurwiōłach, nō niy?”. Lecy kedy kurwa zastympuje samtukej tytulka naukowô abo sużbowô, kej niy miarkujymy, jak sie swrōcić do jakijsik łosoby pci żyńskij („pōć sam, kurwo jedna”). Używōmy kurwy do prawego charakteryzōwaniô łosōb („żadnôś, kurwa niy ma”, „ło kurwa, takij kurwie pewnikym nic niy borgna”) abo jako pauzy na zastanōwiynie („doczkej, eźli jô kurwa nōm rôd podzimki?”). Przedstôwmy, forsztelujmy se jak ubōgi bōłby słōwnik przeciyntnygo Polôka (a i Ślōnzôka) bez ajnfachowyj kurwy. Idymy se bez hulicã, potkōmy sie nôgle, gôdōmy do sia: „festelni mie szterujōm niyrōwnōści, hoły-bołdy sztreki, kere znôgła narażajōm mie na łobalynie sie. Szibuje mi to na isto złe myślōnki ło włôdzach gminy”. Wszyjske te, a ło wiela jesce bōgaciyjsze gyhalty i ymocyje wyrażô proste „Ło kurwa!”, kere przebiyrajōm sprawã. Kejby jesce Polôkōm zakôzać „kurwy”, niyftorzi śnich ustaliby razinku, we côłkōści gôdać, bo niy poradziyli by łoznōjmić inakszij swojich gyfili. Côłkô Polska napoczła by dogadôwać sie na migi a gysty. Dokludziōło by to do roztomajtych nyrwicōw, niyporōzumiyniōw, niypywnōści a nadbytnich naprynżyń we Narōdzie Polskim. A wszyjsko bez jednã maluśko „kurwa”. Pozdrzijmy, badnijmy jednakowōż na rodowōd, sztambaum tego słōwa. „Kurwa” wandluje sie ze łaciny łod „curva”, znaczy krziwô. Piyrwōtnie we jynzyku polskim „kurwa” łoznôczała kobiyta letkich łobyczajōw, przeto ganc ajnfach lôtawica. Dzisiôj „kurwã” stosujymy tyż i we tym kōntykście, nale sporze inkszych znaczyniōw dekuje côłkōwicie te jedne. Idzie ze powōdzyniym dać do wymiarkowaniô, stwiyrdzić, iże „kurwa” je zaobycz, nôjczyńścij używanym we gôdce bez Polôkōw (a i Ślōnzôkōw) słōweckym. Dziwi jednakowōż jedne ̶ po jakymu słōwo te niy ma używane jawnie (coby niy rachować fylmōw zorty „Psy”, kaj szauszpilery na isto prześcigajōm sie we ciepaniu „kurwami”), włôściwie to blank niy słyszymy, coby polityki abo dziynnikôrze wplôtali we swoji zdania wizgyrne „kurwy”. Pomedikujmy ło wiela szykownij wyglōndałaby prognōłza pogody wygłōszōnô we taki szimel: „Na zachōdzie zachmulynie bydzie kurwa umiarkōwane , wiater radszij kurwa festelny. Tympyratura maksimalnô wele 2 st. Celsjusza, tóż tyż kurewsko zimno bydzie. Wobec, to kurwa podzim już ci lyjzie...”. Fragmynt echty wykłôdu prof. Jana Miodka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Wrocławskiego.

Wiesna, ptôki i stary knaker...

Nō, tōż mōmy już za piyńć dni wiesna, i fajrant ze zimōm. Ale, eźli to latoś na isto bōła zima? Szłoby sam mocka ło tych wszyjskich pogodowych falach gôdać, ino po jakiego dioska? Wszyjskie sam u nôs na Ślōnsku ta zima jakosik przetrzimali (chocia, tak po prowdzie to niy bōło co przetrzimać) a terôzki ludzie sie radujōm, co już bydzie wiesna. Te, co ło ptôkach wszyjsko miarkujōm te, kere wiedzōm, kery ptôk świyrgoli, i fest ćwiyrkô: „cil-calp”, „dee, dee, dee” abo „dziiiiit” lebo nikej sztyrnadel aże do siyrpiynia wiskô: „niy bydzie suchyj kobyle niiiic”, cy tyż wilgwa (boguwōlô) ciyrcy: „fija-zofija”. Jô tam sie za tela na ptôkach niy znōm i niy wszyjskie poradza po naszymu mianować, tela, co już łod marca przifurgajōm sam dō nôs roztomajte jejich zorty. Bydōm to we marcu: majzy, zwōńce, szpôki, sztyrnadle, kōnopy, sojki, bachsztylce (plistwy) lebo gimple. W kwiytniu juzaś nachtigale, biołorzytki, ryżiki, sztiglice, a juzaś we môju jesce muchołōwki, rōłtszwance (gwizdki), kulcyki, wilgwy i jesce inksze. Tela, iże to żôdnego terôzki ze naszych angyjberōw, naszych mōndrokōw we tym Syjmie niy łobłajzi. A sam wiesna tōmpie na sto dioskōw. I Wiycie! Bōł ci kejsik taki klugszajser, ftory kciôł (cheba we 2007 roku), coby bōło zakôzane, pod srogōm sztrofōm tōnkanie tyj wiesiynnyj Marzanny. A to ci skuli tego, co to dziecka uczy „przemocy”, dziecka przibadajōm ci sie do gywaltu. Ludzie, przeca tego by niy wypokopiyli nikaj, ale to nikany na tym gryfnym świycie. Nō, ale. Styknie tego wynokwianiô na naszych politykierōw, styknie już tego i terôzki możno cosik gryfniyjszego, prôwda? Klara ci już bez połednie festelnie blynduje. Bryle mi sie już blank zećmiyli, wiycie? take „fotochrōmy”. Szpacyruja sie tak, kwanckōm pomaluśku, polekuśku po tych mojich Pniokach. Kukōm tam i siam. Ptôszki świyrgolōm jak nôjynte i wyrôbiajōm we krzôkach, kaj po prôwdzie jesce listeckōw niy ma, ale w lufcie sie już czuje, już wōniô... w i e s n a ! Łorôzki ujzdrzołech ci JŌM. Deptô ci paradnie, łogibami łobyrtô, zwyrtô pōłrzitkōma, i te szłapy, duge aże do ziymi, taki srogi szlic na jednyj... siedzieć ci pierōna tyż mô na czym... nō, tōż jô ździebko gibcij fyrtōm. Jezderkusie! To ci jesce sam u nôs na Pniokach sōm take gryfne, wizgerne i szykowne dziołchy? Zglajchowech sie śniōm. Jerōnie! Te dychanie, pôłnô szōstka (i ku tymu jesce fedruje), brzuch plaskaty nikej bigelbret, te licka rōżowianne, czôrne duge wosy... żodnô ci tam blōndina jak ta tyrpniōno Mandarina abo ta Doda Elektroda ze tych wicōw, a jak! Gôdōm Wōm direkt ze jakigosik babskigo cajtōnga abo ze tego „Playboya”. Niy, szykownie łoblecōnô (jô sie ino wiela poradza forsztelować), ino kej sie ji tyn mantel na tym dychaniu łōmsknie, to czowiek przeca widzi to, co ci tyż łōna kce pokôzać! Takô szykownô kobiyta a teli srogie nece targô. Hmm ... – Wybôczōm mi łōni paniczko... – zagaduja ci ku nij, kej my już byli tak na rōwno. – A dadzōm łōni, to pōmoga tyn nec ździebko poniyść! – A niy trza, panie Ojgyn, niy trza – jezderkusie anich sie niy spodzioł, iże mie łōna znô – niy trza, bo jô tam w niym ino mōm dwa pakety tyj „Belli” ze skrzidełkōma, co to je terôzki reklamiyrujōm we telewizyji, i paketlik „Corega Tabs” na gybis. – Niy szkłōdzi, niy szkłōdzi, jô wōm hilfna – pierōna, byda ci mōg śniōm deczko sie po Pniokach przyjńść. Niech kamratōw do łostatka pierōn skuli tego szczeli! A co? jescech niy taki stary, cobych sie dziołchōm niy podobôł. Picasso ci miôł siedymdziesiōnt lôt, kej mu sie synek urodziōł, a jô... niy mōm przecamć jesce... siedymdziesiōnt. – Aleście galantny panie Ojgyn, aże galantny – pado ci ta gryfnô Agnys (ino skōndziś ci jô wiym, iże jeji dali na krzcie takie miano?). – Terôzki, jakeście panie Ojgyn sōm te dwadzieścia kilo modszy, to tyż na swoji lata niy wyglōndôcie. Na jake lata, na jake lata, a dzisz jōm... nō ale... dej pokōj Ojgyn, bo ci sie jesce druk dźwignie! I co jô Wōm byda gôdôł? Styknie co rzykna, iże po poruch minutach byli my ci u nij we chałpie. A szykownô ta chałpa, zabranô, betkōw ci u nij musi być za tela. – Siednōm sie sam na zofie panie Ojgyn, możno tyż i sie co szluknōm? A jô wartko ściepna te szaty i łobleka cosik lekszyjszego i zarôzki sam ku wōm przijńda nazôd. Sto dioskōw! Ludzie, łōna kce jesce cosik ściepować... przeca już blank niy bydzie nic na sia miała. Chopy, mogecie sie to forsztelować, wystawić? Jô na zofie u takij gryfnyj dziołchy (szłapach na szłapa przeciep; normalne chopy miarkujōm skuli czego), we gracy lampus ze kōniakym, kole mie diosecko gryfnô dziołcha we takij ciyniuśkij kiecce (jerōnie! te łogiby, te szłapy, kere wylazujōm spodle tych szatōw, bo ku tymu niy wszyjskie knefle mô zapniynte, a i na zicher bisynhaltra to na isto blank na sia tyż niy miała i... niy bōło jij potrza). – Panie Ojgyn, jô wôs zawdy miała rada – gôdô ci łōna prziliźnie dō mie (Elza ty słyszysz? i ucz sie, bo jô wiecnie żyć niy byda!) i łociyrô sie tymi dugimi szłapami ło moje, tak blank blisko mojij fresy, te parfiny... jak łōna ci wōniô? Nō... na zicher wiesnōm wōniô! – Wy tak fajniście fandzolicie we tym radijoku, iżech już dôwno kciała wôs sam dō mie (jak mojigo chopa niy bydzie) napytać!!! Ludzie, przeca to idzie ło gowa przijńść, takô frela (chocia wydanô, ale to niy ma srogi fyjler), lampus we gracy, muzyka ci gryfnie ze radijoka (Radio Piekary na isto!), dziołcha chnetki fertik... nō, co jô byda jesce sam wiyncyj gôdôł? – ...... – Wstôwej Ojgyn, wstôwej! Dugo tak bydziesz gniōł na tym szeslōngu? – słysza wyrcynie mojij Elzy. – Narychtowałach ci bōnkafyju i tyj kupnyj zisty łod Maloty, kieroś wczorej cheba napultany – przismycōł. ... A cōżeś tam pod kicholym mrōncôł : „Chałupy welcome tu” ???

Co stworzōł Pōnbōczek...

Nôjsōmprzōd Pōnbōczek stwōrzōł chopa we tym łōnego Rajskim Łogrodzie. Zatym pomyślôł: ̶ Nusz stwōrzić, cosik, co we życiu tobie chopie spōmoże. Tak tyż ci to powstôł projykt srogachny, gryfniyjszy łod bernsztajnu. Przed łoczami chopa posôwiōła sie dziołcha. Dwie gryfniste szłapy, duge a zamtowe, ciaciane, dylikatne a głôdke, idzie pedzieć niyceskowe, fest niydōścigłe. Przepiykne biederko ło gysztalcie pożōndanym, wertym winszu.dwa caubrowne cycki, pôłne a zowcite, take, kere twōrzōm we myślōnku kôżdego chopa marzynia niysnożne, sprōśne a świnske. Umiyłōwane rynce, idyjalne do przitulaniô, i dwie miyłujōnce dłōnie, do głôskaniô a całōwaniô. Bindel dugich i światłych wosōw, do łostatka plycōw siōngajōncycch. I ku tymu pôrã lazurōwych, świytliczkōwych łoczōw, zawdy libeźnych, pieśliwych a wiylbiōncych. Stwōrzōł to Pōnbōczek ino dlô chopa, coby łōnygo syrce śpiywało. Dociepnōł jesce gymba. Wszyjsko praskło, zje***o sie!

Sakramyncki kacynjamer...

Nō tōż mōmy i trzecie tysiōnclycie, i dwadziesty piyrszy wiyk, i... kaca – takech kejsik napocznoł moji bôjcynie. Dzisiôj mi sie to spōminô a to ino beztōż, co siyrpiyń je terôzki „miesiōncym trzyźbości”. Nō ale, wszyjskie miarkujōm, co nôjgorzij je ze tym łostatniym, ze tyn katzynjamrym. Chocia ... niy côłkiym, niy tak blank. Bo jak naszkryflôł mi bez internec taki jedyn kamrat ze Świyntochlowic: „Fto niy miôł kaca, niy wiy co to jankor, Kej kufa drzewnianno, a na ślypiach charboł. Kej koty tōmpiōm raciami ło blachy, A dziamble w szlagcojg walōm i dziurawiōm dachy. Suchość we cowieku łod gymby do duszy, I bolōm cie pazury, i kudły, i uszy. Niy pogymzisz, niy legniesz ... a nôjgorzij siedzieć, Co kwilka ci sie chepnie przedwczorejszym śledziym. Możno sōm i takie co kaca niy mieli ... Nale, cōż łōni w życiu culi, cōż łōni widzieli ?” Nasz dôwniyjszy wikary ze „Jozefki” to by ci pewnikiym pedziôł, iże na kaca to nôjlepszij... blank niy słepać gorzôły. Nale, widziôł fto chopa ze Pniokōw, kery by niy miôł rôd gorzôłecki? Jô niy znōm żôdnego takigo. Cheba, iże Bercik łod Majzlinyj, kery już niy mô leberek a nyrki smycy we bojtlu plastikowym kole rzici. Ino co to śniego za chop? To stare galoty a niy chop, prôwda? We wszyskich cajtongach ciyngiym bez cołki rok szkryflajôm, co możno robić coby niy mieć – jak śpiywôł Gołas – „tupotu białych mew”? Dać potrza tymu swojimu „łorganizmowi” – jak kejsik szkryflôł „Dziennik Zachodni” – to, co tyż zebrôł tyn ankohol. Mie to tam nic niy zebrôł a dôł dobro lałna, bōłech wizgyrny i miôłech łod aże sto pierōnōw uciechy. I tu żech je śnimi zgodliwy – niy pić mlyka (przeca nôs, chopōw już dôwno łod cycka łodstawiyli). Cheba, iże ftoś wypokopi, iże mô to być richtik maślōnka abo jesce lepszij kiszka. Możnô to i jesce harynek abo dobre piwo z jajcym. Na łostatek ōmszlak z modych cyckōw, nale ino łod dziołchōw kere ci majōm nôjwyżyj ino dwadziyścia lôt i ... do tego jesce blank modo wyglōndajōm. To wszysko inksze, to sōm berdyje i jakiesik medikamynty łod goroli; Ślōnzôk, nasz chop to wiy. Na kaca je ino klin. Przeca nic tak niy lycy, ani Apap, ani Aszpiryna, ani Alka Prim i ani te inksze moderne pile, ino dobry, zimny sznaps i szopa piwa. Tu możno bydzie i łostuda. Niyftore to niyskorzij majōm kaca „szpiralnygo”. Niy wiycie co to je? To je tak: eźli Wy môcie kaca chopy, a tyn wasz kac mô tyż jesce kaca i niyskorzij tyn kac, tego waszygo kaca, tyż ci mô kaca, to to ci je na isto kac „szpiralny”. A jô Wōm musza pedzieć, iże po gyburstaku mojij Elzy (i możno tyż byda miôł jutro po mojim), to jô już mōm zawdy aże trzi „szpirale”. Dalszij to już bez szpasu aże wytrzyźbiyja.

Harynek, znaczy ślydź kejsik...

Wrōca sie jednakowōż do tego harynka, chocia tak ino deczko dlǒ szpasu. Boczycie jece tyn latośny faszing, latośny „karnawał”? Ja? Jô tyż! A możno i inksze faszinki Wōm sie jece belōncōm po palicy? Nō ale... Nō, tōż – jakech skorzij pedziǒł – mōmy ci już tyn cǒłki faszing forbaj. Tela ino, iże bōł ci tyn – jak to gorole gǒdajōm – „karnawał” latoś pierōnym knap... abo mie ino sie tak zdǒ? Ani sie czowiek niy pozdǒł ani sie niy kapnōł, rōncz sie po Zilwestrze deczko ino spamiyntǒł i leberka ździebko, ale to ino ździebko wyflyjgowoł, a sam ci już zapusty, ślydź i popiylcowǒ strzoda. Kejch bōł jece jakiesik dwacet kilo (dǒwǒcie pozōr? dwadzieścia kilo!) modszy, toch musiǒł bez faszing być na kǒżdyj balandze, na kǒżdym biglu lebo fajerze. Ino moja Elza durch mi tuplikowała, iże jǒ niy ma ferniok inoch żyniaty i niy moga tak ci ciyngiym tyrać bele kaj sōm. Nō, ja. Żyniaty toch na isto je, ale – jak to gǒdajōm – blank niy... fanatyk, pra? Terǒzki to jǒ tam barzij mōm rǒd szeslōng, dobro halbecka, kranc wusztu a we telewizyji „karnawał we Rijo” ze tymi gryfnymi, cǒrnymi frelami, kere ci tam ciyngiym tyrpiōm i dyrbiōm sagimi cyckami. Nale, tak jakosik skorzij Matki Boskij Grōmnicznyj (wele drugigo lutego) moja Haźbiytka pado ku mie: – Suchej Ojgyn, pǒra lǒt my nikaj niy byli i nǒjwyższyjszy czas, coby my kaj wylejźli, pofajrowali. Ciorōmy na jakǒ balanga, bo chnetki je już szlus ze tym faszingiym. Przecamć zawdy bōłeś wigyjc i kocynder, miǒłeś rǒd tańcować a terǒzki to sie ino pasiesz choby kormik. Wōl niy wōl wyciōng żech ze szranku łostatni ancug do kerego jece poradza wlyjźć, powyciskǒłech mitesry na fresie, wypucowołech lakszuły i doczkōm na moja starǒ. Łōna zasik polazła ze sōmsiǒdkōm do golaca, majtła sie dałerwele i szykowny bubikopf, posztrajchowała pazury. Niyskorzij łodbiglowała klajd, powtykała na grace roztomajte piestrzōnki, armbanty a we dakle oringle. I kej ci już bōła fertik – a zetrwało to małowiela – pokackali my sie na taki dupny „bal charytatywny” (bo przeca to ci ino je terǒzki we mōłdzie). Niy moga pedzieć, balanga fajnistǒ, ino do tyj gorzǒły, co to jōm kǒżdy miǒł we tasi lebo plaskōwce, to bōło ździebko za mało jǒdła. Joch ci sie szluknōł – nikej dǒwnij Starka przikazǒwali – gansinego fetu, ale i tak styknie, kej rzykna, iżech sie łocuciōł na sztrōłdeklu dziepiyro kej moja Świekra wylazowała do „Jōzefki” coby jeji gowa posuł nasz farorz hasiym. Padōm Wōm, łostudy skuli tego bōło i larma na cǒłki familok. Nō ale, i takech niy wylǒz nǒjgorzij, bo kej sie spōmna tako moja sōmsiǒdka Erna, to to ci dziepiyro bōł fal. Łōna pukała sie, znacy jōnkała jak stary trachtōr, jak takǒ wyrobiōnǒ już cugmaszina. I kejsik na takij faszingowyj balandze przipytǒł sie dō nij (zawalǒł do nij) jedyn szumny ferniok. Zakludziōł ci jōm niyskorzij do lałby i pokiel łōna mu piyrszy rōłz pedziała: niy... bōła ci już we szczwǒrtym miesiōncu, tak ci wartko nagōniōła. A tak na isto, to sie medykuja, iże to tyż ci je dobry knif, coby mieć bez pǒra lǒt pokōj łod tańcowanio. Prǒwda?

Tusty szczwôrtek....

https://www.youtube.com/watch?v=XiJAv89maAw Nō, tōż mōmy latośne zapusty chnet za sia, forbaj. Dzisiôj tyż ci mōmy gryfny, szykowny tusty szczwôrtek, na kery niyftore niy poradziyli sie już łod Zilwestra doczkać. A przed sia mōmy jece ino „miynsopust” – jak to nikej inksze gôdajōm – znacy sie łostatki, cyli „ślydź” a nasz harynek. Na isto idzie wartko ku nōm fajrant faszingu. Faszing, karnawal jak zwôł tak zwôł a jô wiym ino tela, co za dôwnego piyrwyj, a i jece za mojich czasōw szumne byli zabawy, fajery i gryfno, szykowno dlo wszyjskich muzyka. Jak ci to kejsik śpiywali nasze chorzowskie „ANTYKI”: „Karnawał, karnawał – co tydziyń zabawa, Zwyrtne frelki tańcujōm Z chopcami do rana. Karnawał, karnawał – sōmsiôd ściskô sōmsiôdka, Do wiwatu wypiyli, Brudeszaftym skōńcyli!” Trza by sam jednakowōż napocznōńć podle raje. Bo to je tak: już za starego piyrwyj łod Nowego Roku, Trzech Krōli aże do wielgigo postu byli zapusty. Łostatnie trzi dni to dôwnij mianowali „miynsopustami” a to skuli tego miynsa łopustu, znaczy pożegnaniô, bo łod tego czasu aże do Wielkanocy na isto sie żôdnego miynsa żôdnyj habaniny niy jadło. We mōłdzie juzaś bōło przeblykanie sie bez côłkie zapusty za roztomajte maszkary i roztoliczne tam dziady, cygōny, żydy, dziobły, bery i take tam inksze. Niy lza bōło ino tego metlać ze naszymi ślōnskimi pastuszkami, bo to bōł juzaś blank inkszy zwyk. Zasik te łostatnie dni, te côłkie „miynsopusty” to byli richtik pogupiałe dni łod tustego szczwôrtku do wtorku skorzij popiylcowyj strzody. We niyftorych dziedzinach samotne, jece niy wydane frele i fyrnioki, smycyli do nôjbliższyjszygo szynku take srogie bele drzewnianne i podwiyl sie gospodôrz niy wykupiōł jakōmsik gorzôłōm (mô sie rozumieć i zagrychōm), toplali tyn bolek wodōm. Niyskorzij to frele skôkali bez tyn baler na lyn, a karlusy na łowies i jak wysoko fto wyfuknōł, tak wysoko mu tyn lyn lebo łowies latoś wyrosnōł. Bez tyn z polska mianowany „karnawał” zabawy, roztomajte uciechy byli tak srogie, iże kejsik, dôwno, dôwno tymu jedyn Turek, kej ino przikludziōł sie ze Polski do dōm, to jejigo sultanowi gôdôł, co Polôki, krześcijany dostôwajōm bez tyn czôs, bez te zapusty, takij warijacji, takigo fimla, iże dziepiyro te hasie, kere jim kapelōnki we popielec sujōm na gowã, moge jich z tego wylyczyć. Krōm tych roztomajtych uciech, muzyki bawiyniô sie byli jece te dioseckie przebiyrańce. I wiycie, spōmniôł mi sie taki jedyn fal, kej jedyn hajer Bercik łozprawiôł jak to łōn synkowi rychtowoł przeblecynie. Jejigo synek miôł być za dziobła przeblecōny. – To niy ma utrôpy, styknie jakisik korzuch na nice zwyrtnōńć, na gowa jakosik cypelmyca ze prziknōłtlowanymi rogami wrajzić – rzōndziōł mōj Bercik łod Majzlinyj. – Nôjgorzij je ze łogōnym. Po wsiach to majōm lepszij bo weznōm sie biflowy, wołowy łogōn, naciōngnie sie go na szperhok i powtyko dosik tela szpyndlikōw i fertich. – Jerōnie, na co szpyndliki we łogōnie, po co? – pytōm sie go wrazicko. – Panie Ojgyn, zdôwało by sie starszy swod cowiek a życiô Łōni niy znajōm – tuplikuje mi Bercik. – Przeca dziecka, te roztomajte najduchy chnet by tymu dziobłowi tyn łogōn utargali, a tak kej sie nadziejōm na gôrść szpyndlikōw, zarôzki tyn łogōn puszczōm i tymu dziôbłowi aże do wieczora ta kita bydzie wisieć, pra? Bez tyn côłki czôs, bez te zapusty to bōł ci u nôs jedyn gryfny zwyk. Wszyjskie baby parszczyli, skwarszczyli roztomajte chrustki – „faworki”, roztomajte ci kyjksy ze szpyrkōw folowane marmeladōm, futermyjloki, kokoski, no i ku tymu te nôjważniyjsze: kreple. We wszyjskich ślōnskich dōmach warzōło sie je we fecie (zawdy to bōł szmalec ze łolejym, ino coby bōł fest gorki). Byli kreple ci „normalne” i „lepszejsze”. Do tych lepszejszych wlywało sie szpritu a do tych normalnych, ino ździebko łoctu. Do tych krepli filowało sie jakosik marmelada, a nôjlepszij kej fto miôł kōnfitura rōżannô. Tyn zwyk je do dzisiôj, ino pierōn mie szczylo skuli tych wszyjskich McDonaldōw we kerych wszyjsko smakuje na jedne kopyto. Mieli my przeca i łōńskigo roku, i załōńskigo roku te tuste szczwôrtki. I u niyftorych piekôrzy, kaj sie jece robi kreple do porzōndku, to byli zawdy raje łod samygo rańca. Nale niyftore gupieloki woleli kreple we tych dioseckich hamerikōńskich szynkach, gasthauzach i jak to tam jece fto mianuje. Ino, kej jô sie spōmna smak tych ci starcynnych (a niyskorzij i mamulkowych) zozworkōw, to jece terôzki poradza sie łoślimtać côłki pychol. Brało sie cuker i jajca, uciyrało sie to wszyjsko na tako puchowato masa, dodôwało sie do tego krupicy i ze dwie-trzi łeżki zozworu (dlô tych, kerzi niy spokopiyli, to to je „imbir”). Wszyjsko sie to dobrze wychechlało a niyskorzij gynał wywalkowało nikej nudle ino, iże grubsze, tak na ciynki palec. Kôżdô dobro gospodyni miała ci już roztomajte szablony, kerymi wykrôwała wizgyrne kyjksliki. Tak wykrōne kyjksy dôwało sie na dwie godziny do zimnego, kajsik do altanki, na balkōn abo na spodek kilszranku, coby dobrze tym zozworym przeszli i zrobiyli sie blank ci kruchuśkie. Niyskorzij kładło sie te kyjksy na poszmarowanô świyckōm blacha (musiała to być richtik „woskowo” świycka i blacha ciyniuśko poszmarowano), wrażowało sie ta blacha do bratruły, do piekarnioka. Kej sie już uskwarszczyli wciepowało sie te zozworki do blaszannyj biksy i dôwało na stōł dziepiyro po jakisik dwiuch-trzech dniach. Wteda byli nôjlepszejsze. A fto jece sie spōmni starkowo zista, lebo torta ze markwi we keryj musowo wlōny bōł rum, harak lebo szprit. A wszyjsko to sie popijało winnym grzońcym na korzyniach i cukrze. Nō, co jô Wōm byda gôdôł. Niyftorzi to znajōm, a te co niy znajom to niech pypcia dostanōm abo pōjńdōm po filip do gowy i podwiyl majōm jece jakosik Starka, Òłma to niech sie naumiōm.