Wszyjskich Świyntych ...

Chocia miarkujymy, iże żôdyn snos niy je niyśmiertylny (a kôżdymu sie zdo, co to łod niygo sie ta niyśmiertylność napocznie), to kej sie zemrzi kōmuś, kogo mōmy festelnie radzi, zawdy to je wtynczôs tragedyjo. I zawdy wteda medikujymy: Czamu Łōn? Czamu Łōna? Pōnbōczku! Czamu tyn synecek, lebo czamu ta dziołszka? A nôjbarzij cowieka poradzi dopolić, kej Łojce muszōm rychtować truchła dlô swojich dziecek. Nō, i wtynczôs gorść sie sama ściskô i cowiek bali i bluźnić, sklinać i farōnić poradzi. A niyskorzij? A niyskorzij cowiek kce raptym, wartko, jak nôjpryndzyj wszyjsko przepōmnieć, zaboczyć. Zaboczyć ło tyj heksie ze tōm kosōm, ło śmiyrtce, kiero po dziydzinie, po côłkim pomiyszkaniu krajzuje, kierô już wziyna przociela, familijanta, Mamulka, Tatulka, Starzikōw ... Ale przeca niy idzie przepōmnieć tego, co bōło ci możno richtik we naszym żywobyciu nôjgryfniyjsze, nôjszykowniyjsze, i co sie już nazôd niy wrōci. Niy idzie! Nō, ja – rzyknie ftosik – niy idzie tyż sie przecamć sztyjc gawcyć do zadku. Na isto niy idzie! Ale, cy je ftosik taki, co tak po prôwdzie poradzi sie nazôd, na to co już przeżōł niy zaziyrać, chocia już wszyjskich ci kole niygo niy ma??? A we starych chałpach, we dôwniyjszych familokach ino ciyrczki za kōminym, na zapiycku, za kachlokiym kyrczom, grajōm te jejich ćwiyrkolynie. Jedne ci kipnōm, inksze sie juzaś urodzōm ale ... łōne durch grajōm i grajōm. I ło tym wszyjskim trza boczyć, kej we sobota (i we niydziela na Zaduszki) sie zapôli ta chocia jedna świycka. A mie sie sam spōmnieli sztrofki kamrata, Bogdana Dzierżawy ze Chwałęcic, kery napisôł bōł cosik takigo: „Locesz se duszycko, miyndzy strōmami, czy nima ci zimno w tyn czôs jeiynny? Przeca listopad już szuszczy liściami, i wiater zimny, dmuchô niyprzijymny. Świyczka na grobie sie poli migotliwie, możesz sie łogrzoć nad jeji płōmykiym, ale ty wolisz straszyć mie łoszkliwie, na starym dymbie, pōjdźki krzikiym. Może ty duszycko ciyrpisz za grzychy? Kere za życiô ziymskigo popochałaś. Z ludzkij chciwości, wielkopańskij pychy, swojim nôjbliższym poprzoć niy umiałaś. Teraz łoni za ciebie rzykajom pôciyrze, Żebyś w tamtym niy ciyrpiała świecie. Za sobōm z trzaskiym zawarłaś dźwiyrze, Toż niy dziwota, że terôz ciyrpisz przecie. Idź duchu marny, niy hukej nad gowami. Niy wiyj przeciongle wiatrym w kominie. Porzykōm tyż za cia dzisiôj nad grobami, Bo życie je krōtkie i chneda przeminie. Dużo by gôdać ło ziymskim padole, Piyknie na pewno kedyś ci sie żyło Była mamōna, łozpusta i swawōle Ale życiô niy stykło, za gibko sie skōńczyło.” I jece ku tymu żôdyn tak po pôwdzie niy poradzi mi wyeklerować, po jakiego dioska my tyż tam we tym Afganistanie bajstlujymy blank nowych umrzikōw, nowe truchły, nowe „wypōminki” na Wszyjskich Świyntych. A sam dziołchy, babeczki, Mamulki, drugda i Starecki niy poradzōm sie doczkać, kej te jejich chopy, karlusy, synki, wnuki bydōm juzaś w dōma i niy bydōm prać sie za jakigosik prziflostrowanego kamrata Amerikōna. I łozżygejcie, łoświyćcie jakosik jednã chocia świycka za tych wszyjskich, kerych sam już snami niy ma i niy bydzie, kierzy już pojńszli hań-tam, kaj wszyjskie kejsik pōjńść muszōm, choby byli i bogate, bo jim ta kostucha, ta śmiyrtka tyż blank niy łodpuści, tyż czasu niy borgnie, choby fechtowali nikej te, co betlujōm ze szporkasami terôzki na podzim na biydne dziecka. Jedna świycka, maluśko blank lampecka, choby i w dōma abo kole krziża na drōdze, na ceście. Bo możno i nôm kejsik bydzie tyj świycki potrza; przeca żôdyn niy poradzi zmiarkować kej i kaj nôs tyn nasz Pōnbōczek do sia napytô. Możno i je sam deczko jankoru, ale kej mô niy być, kej już łod poruch dni sie na tych Wszyjskich Świyntych, sam u nôs, festelnie rychtujymy. Nō, tōż na isto trefiymy sie na smyntôrzach, na kiyrchowach i możno kajsik przi sztrekach, cestach, kaj tyż jakosik świycka idzie rozżygać.

Zwiykowany chop a... zeks...

Bōła wiesna, szło ku latu, chop ze swojōm babeczkōm rychtujōm sie do spaniŏ. Łoba już moc zwiykowane ale – jak to na wiesna – tyż jim sie jece spōmnieli stare czasy. Chop już sie legnōł na szeslōngu, łoświyciōł ino jedna maluśkŏ fōncla, jego babeczka jece sie rychtuje, piykni, parfinuje, i na łostatku tak pomaluśku, polekuśku deptŏ ku niymu ze takim moc fałesznym uśmiychym na fresie... – Jorguś, Jorguś... – A cōżeś to kciała Ana? – pytŏ sie tyn starzik. – Jorguś, a boczysz, kej my byli blank mode, to tyś miŏł pierōnym rŏd mie tak szykownie cmoknōńć we czōło... Chop, chocia niychyntliwie, ale dŏł ji kusik na czōło. Pŏrã minutek cichuśko i baba juzaś napoczynŏ: – Jorguś, Jorguś... – A co juzaś Ana? – Jorguś, a pamiyntŏsz, kej my byli jece blank mode, toś miŏł pierōnym rŏd dać mi na wieczōr kusika we moje lica... Chop sztreknōł sie deczko na tym prykolu, dŏł ji kusika we łoba lica, łobtar rynkowym szlafhymdy gymba i biere sie do spaniŏ... Niy zetwało juzaś pŏrã minutek a baba juzaś sie łodzywŏ: – Jorguś, Jorguś... – Jezderkusie! A co cie jece chyciōło? Jece mŏsz cosik do pedzyniŏ, coby mie szterować... – Jorguś, a pamiyntŏsz, kej my jece byli na isto blank mode, toś mie zawdy na łodwieczerz tak szykowniście, fajniście poradziōł, tak letko, libeźnie... bajsnōńć we moji ucho? Kwilka cichuśko, i po łoka mrziku słychać ino we izbie cioranie laciami... chop kajsik lejzie... – Jorguś, Jorguś, a kaj ty to terŏzki deptŏsz? – Aaaa... ida do haźlika... po mōj gybis...

Hamerikōńske „Dziady”...

Wiycie! Blank niy kciôłech latoś ło tym gôdać, bo wiela razy idzie powtôrzać sztyjc i jednym ciyngym ta samô lajera, ale juzaś tak ci mie dopôlōło, iże musiôł sie łozwać. Bo na isto mōmy jużcić richtik jak we tyj Hamerice. Łōnskigo roka, tak jakosik na dziyń przed Wszyjskimi Świyntymi prziszôłech do dōm na ździebko sztajfnych szłapach i legnōłech sie na szeslōng, coby ci sie moja starô i świekra niy kapły, iżech niy ma mōnter. Aż tu łorôz, jak ci sam niy gruchnie muzika (sōm szlagcojg, to poradziōł szyby we wertiko szczaskać ) a ku tymu jakesik szarpidrōty blank niy nasze śpiywki wiskajōm, ja wiskajōm, bo to przecamć niy bōło śpiywanie, chocia larmo stopierōńske. To ci ale jece bōło małe piwo. Tak na łodwieczerz gawca sie bez łokno, a sam ci przi klopsztandze skokajōm jakesik fōłgle i cudôki. Na swoji palice powkłôdali sie roztomajte dziwoke larwy zbajstlowane ze bani. Ludzie! Małoch hercszlaguch niy dostôł. Lejza na dōł na plac i gryfnie pytōm : – Suchejcie ino łochyntole pierōńskie! Cōż ci tyż to sie sam dziyje? – Panie Ojgyn! – wrzeskli wrōłz te gizdy. – A co wy to przedwojynny i blank niy wiycie, blank niy miarkujecie, iże dzisiôj mōmy h a l o ł i n? Kiż pierōn tyn jakisik ci iptowaty halołin – myśla sie – i ida ku Ickowi łod staryj Majzlinyj. I tyn ci mi dziepiyro wyeklerowôł, co to ci je taki hamerikōński fajer, take świynto choby nasze dôwniyjsze Dziady, przi kerym wyrôbiô sie roztomajte gupoty, belery, a na fresy sie wkłôdô bele jake larwy i robi sie larmo na côłki karpyntel. Kejech już ździebko prziszôł do sia, to mi sie spōmniało, iżech już kejsik sam pisôł ło tym, co u nôs we Polsce, a łosobliwie na naszym szykownym Ślōnzeczku chnet wszyjske przepōmnōm, zaboczōm do imyntu jak ci to wszysko kejsik nasze starziki robiyli. Tociech niy rōłz widziôł jak mōj starzik żuchlali presōwa a terôzki wszyjske choby kalymby przi żłōbie, przi wołōwku melajōm gymbōm kałgōmin. Nasza juzaś marcowô Marzanka zwekslowali na jakesik tam „Walyntynki”. Jece pôra lôt a bydymy pewnikiym fajrować te hamerikōńske „Świynto dziynkczyniyniô” a niy nasza Wilijô i Gody. Ku tymu bydymy jece ćkać hyndyka miasto ci naszego kapera. Już ci przecamć łōńskigo roka nasz Prezidynt darowôł życie jednyj gansi na św. Môrcina, tak jak to robi hamerikōński prezidynt ze srogachnym hyndykym. To ci sie dziepiyro pometlało. Jużcić to, iże te przi naszyj klopsztandze bajtle i modzioki blank łogupli, to je jece mały bolok, ale u nôs we „Siedymnôstce” tyż dzieckōm we łebach pozawrôcali, a we niyftorych kafyjach, restaurantach, szynkach aże do rozwidnioka we ta noc gupiejōm te iptowate przeblykańce. A i dziecka, podug hamerikōńskij mōłdy poradzōm ludziōm na dźwiyrze nacharkać, kej niy erbnōm bōmbōnōw bali i łod zwiykowanych ludzi. A jô, kej tak gawca sie na tyn telewizyjor, to ci blank niy wiym eźli mōmy nasze świynta, abo eźli to ci sie blank pometlało hamerikōńskie „świynto dziynkczyniynio”, tyn iptowaty Halloween, Mikołôj, mickiywiczowskie „Dziady” lebo jece co inkszego, bele niy naszygo. Przeca to idzie ło gowa przijńść. Wszyjske samtyjsze ludzie gynał miarkujōm, fto to bōł tyn Mikołôj, kej przilazowôł ku dzieckōm ze miechym pôłnym gyszynkōw abo ze hasiym i prōntkym. A łod kielanostuch lôt sztyjc sam fyrtô jedyn przeblykaniec, tyn hamerikōński disneyowski Mikołôj, krojcōng cwerga ze Gargamelym, na tych jego sōnkach ciōngniyntych bez lelynia, bez takigo ryna, rynifera ze szarłatnym łożyrokowym kicholym, kerego mianowali Rudolfym. Bo przeca łōni tego dzisiyjszego, modernego przebleczōnego cudôka łoglōndajōm już tak łod piyrszych dni listopada, zarôzki po tym fōłglowatym i moc wrzasklawym Halloween-ie, i to aże do poły stycznia. Ludzie! Ło co weta, iże tyż i we naszyj telewizyji aże do pōłowy stycznia bydōm fyrtać roztomajte kaspry poprzebklykane za Mikołôjōw (i to jece drugda i BABY!) i bydōm fōrt wiskać na côłki karpyntel: „ ...coraz bliżej świynta, coraz bliżej świynta...”. Terozki to nojlepszij być guchy i ślepy. Jak takô istno frela, kierô jechała cugym do Warszawy. Do jeji kupyju wlôz jedyn taki gryfcok i bez côłkô rajza żuchlôł tyn kałgōmin. Tak kole Czynstochowy paniusia gôdô do niygo: – Wiedzōm panie gryfny, jôch je guchô jak drzewnianny gnotek. Ale raduja sie, iże łod poczōntku chcōm łōni symnōm pogôdać. A jô we tyn diosecki halołin byda siedziôł dōma po ćmoku, coby te gizdy łod sōmsiôdōw niy zmiarkowali, iże mōm w dupie tyn hamerikōński zwyk... co i Wōm, moje roztomiyłe, dorôdzōm.

Dwiuch kamratōw...

Dwa kamraty trefiajōm sie we szynku. - Słyszôłeś nôjnowszyjsze wiyści? Stanik niy żyje! - Mōj ty bożycku! A cōż to mu sie stanōło? - przejyżdżôł tōm sztrekōm wele mojij chałpy, niy zahaltowôł, niy przibrymzowôł do porzōndku i prasknōł we mur. Autokym ino prasło, Stanik wyleciôł bez sziberdach, zrobiōł dwa zalta we lufcie łoztrzaskujōnc szyba wkarowôł do mijigo szlafcimra na sztoku... - Ło rany, jakô łokropicznô śmiyrć... - Môsz ty rozōm, niy zatrzas sie! Wylandowôł we mojim szlafcimrze i leżôł tak akwawiōny we popraskanym szkle. Wtyczôs badnōł srogi, stary, zabytkōwy szrank, kery stôł we izbie. Siōngnōł w gōra i chyciōł za niygo prōbujōnc stanōńć. I mŏsz! Masiwny szrank łobalōł sie na niygo i przigniōt go! - Ło sto pierōnōw, siarōńsko sie zatrzas... - Niy, blank niy, utrzimôł sie przi życiu. Jakimsik cudym poradziōł eychachrôł sie i podpôłznōł ku gylyndrowi. Prōbowôł sie na niym podciōngnōńć, nale pod mjejigo wôgōm drzewnianny gylynder sie złōmôł i śleciôł ze sztoka gynał na szklanny tiszlik! - Ło żesz w mordã! Łoszkliwy szimel coby łodyjńś ze tego świata... -Nō, co ty, to go blank niy zabiōło. Śleciôł ło szkōcina wele kuchyni. Wpôłzô do pojstrzodka, prōbuje podciōngnōńć sie na kuchynce, nale zahôczōł ło srogachny kastrol ze warzōncōm sie wodōm, i chlast! Czowieku, côłki wor wylandowôł na niym i łoparzōł mu chnet côłkô skōra. - Ło sto pierōnōw1 To naisto łokropiczne tak zemrzić... - Niy, niy, terôzki tyż przeżōł! Leżôł tak na ziymi poparzōny worym, kej merknōł telefōłn. Prōbowôł siōngnōńć po suchôwka coby przizwać hilfa, nale miasto tego wyrwôł sztekdōłza ze ściany. We połōnczyniu ze wodōm wylôz pierōnujōncy miszōng, srogachnô dôwka woltōw przeskła bez niygo i chop pôd porażōny sztrōmym... - Jô pierdolã! Diosecko niy do wystawiyniô śmiyrć... - Bogać tam , blank wtynczôs niy zginōł... - Nō, tōż jak naprôwdy umrził? - Joch go zapukôł, zastrzelōł! - Zastrzelōłeś Stanika? - Czowieku, przecamć łōn by mi łozwalōł côłkô chałupa!!!

Trōmpyjtka ...

Wiycie, nŏjbarzij bodlawe sōm... zawdy baby. Łōne poradzōm chopa do glacy dokludzić, coby już niy gōŏdać cosik barzij łoszkliwego. Przitrefiyło sie to kejsik mojimu kamratowi Bercikowi łod Majzlinyj. Tak ci go jego baba sztychowała, tak ci mu przeciepowała bele co, iże chop niy szczimōŏł i wybrōŏł sie do dochtora. – Panie dochtorze! Mōm pierōńskō utropa ... – A ło co sie rozłajzi panie Bercik? – spytŏł opaternie dochtōr. – Anō, musielibyście mi cosik dać na to, coby tyn mōj chopski interes bōł deczko dugszy ... – Nō, na to, panie Bercik, niy ma żŏdnyj mediciny, ale moga wōs skiryrōwać do takigo lazarytu, kaj wōm tyn... chopski interes... przeszczypiōm na srogszy... – Niy gŏdejcie dochtorze... kaj, i kej byda tam mōg sie zakludzić? – pytŏ uradowany Bercik. Dochtōr dŏł Becikowi skiyrowani na operacjŏ. Bercik poszŏł do lazarytu a tam ci mu zbajstlowali tyn moderny przeszczyp... przisznajdowali mu miasto jego ciulika trōmpyjtka łod elefanta. Nō, możno niy takŏ blank srogŏ trōmpyjta, ale trōmpyjtka łod takigo maluśkigo elefantka. Tak jakosik pŏrã tydni niyskorzij przikwanckōŏł sie łōn juzaś do naszego knapszaftu, do swojigo dochtora ale ze srogim ślimtaniym. – Panie dochtorze! Musicie mi panoczku zarŏzki, w te piynty uchlastnōńć ta trōmpyjtka! – A czamu? Co sie stanōło? Niy poprawiōło sie wōm pożycie ze waszōm starōm, abo co? – Niy, niy ło to sie rozłajzi... – Nō, tōż ło co idzie? – pytŏ sie dochtōr. – Wszyjsko ze mojōm starōm bōło dobrze, poradziōłech ji yntlich wygodzić... – Nō, to wszyjsko je do porzōndku Panie Bercik, prŏwda? – Ja, ale mogecie sie panoczku wystawić, mogecie sie forsztelować wielach jŏ skorzij sie jabek... do rzici nafolowŏł?

Szajspapiōr...

Witô chopa uśmiychniynty przedowacz: - Dziyń dobry. We czym moga pōmōc? Co kciôłbyś pōn sie lajstnōńć, kupić? Tyn istny medikuje i gôdô: - Hanszuły, glazyjki. - To prosza podyjńść do tamtego działu. Gościu idzie ku skôzanymu dzôłowi i gôdô: - Kca sie lajstnōńć handszuły, glazyjki. - Zimowe abo latowe? - Zimowe. - To prosza podyjńść do nastympnygo działu. Tyn istny poszoł. - Dziyń dobry. Potrza mi zimowych handszułów, glazyjek. - Skōrzanne abo niy? - Skōrzanne... - To prosza p;odyjńć do nastympnygo działu. Chop deczko snerwowany podlazuje do skôzanygo sztandu. - Kca sie sprawić zimowe, skōrzanne handszuły, glazyjki. - Ze sznalkōm abo bez nij? - Ze sznalkōm. - Prosza podyjńść do nastympnygo sztandu. Tyn istny je już fest wkurzōny i z biydōm postrzimuje sie coby niy wybuchnōńć i gôdô: - Jô sie winszuja handszuły, glazyjki, zimowe, szkōrzanne ze sznalkōm... - Sznalka na druknopf abo na rzepy? - Na rzepy. - Zaprôszōm do sztandu naprociw. Chop już na isto niy strzimuje i wrzescy: - Proszã ustać sie nady mnōm bestwić!!! Dejcie mi handszuły, glazyjki i pōjńda zarozki samstōnd weg !!! - Panoczku, prosza ło ciyrpliwōść, kcymy wōm skalić gynał take handszuły, glazyjki jake se pōn winszuje. Tyn istny idzie dalszij. - Poproszã ło handszuły, glazyjki, szkōrzanne, zimowe, ze sznalkō i na rzepy. - A jakô farba? Łoroz łotwiyrajōm sie dźwiyrze i do składu wlazuje jakisik chop ze zicbretym, klōzytym świyżo wytarganym ze dłōżki, fusbōłdynu łod kerego łodstôwajōm kōnski glyjty. Smycy zicbret na wyciōngniyntych rynkach, podlazuje ku ladzie, ku tofli i wrzescy: - Taki, kurwa, mōm zicbret a takô glyjta! Dupa żech wōm już wczorej pokôzôł, tōż tyż sprzedejcie mi kielikōlwiek... szjaspapiōr!!!

Ritmajster (rotmistrz) ...

Wiycie, ta gyszichta łopedziôł mi jedyn skamracōny dochtōr. A bōło to – poduk jego łozprowki – tak: Kejsik prziwiyzła jim do lazarytu waleska na łostry dyżōr starzika, tak kole dziewiyńdziesiōnt lôt starego, niyprzitōmnygo. I, coby bōło szpasownij, starzik miôł łobleczōny na sia wafynrok lansjyra, kawalerzisty. Niy lecy jaki, ceskowy – kraglik biyluśki, szebla przi boku, sztible wyglancowane tak, iże mōgli za zdrzadło posugować. Rogatiwka na piyrsi sie spiyrô – kej to uwidzieli, tak ci zarôzki kcieli go ze fest hōnorami do truły przekłôdać. Na co tyn starzik sie serwôł, mōndur poprawiô i salutjyruje: – Panie dochtōr, ritmajster taki a taki, melduje sie na rozkaz! Wykôzało sie, iże starzik walczōł jece ze bolszywikōma, łostatni rōłz bōł u dochtora kej przenosiyli go do rezerwy ( tak wele, circa, ungefähr, about poła lōt siedymdziesiōntych), a prima zort zdrōwie zawdziynczô nôlywce swojij babeczki (pochowôł jōm ze trzidziyści lôt tymu nazôd, ale ryceptura mu łostała), i ku tymu jece miyrne, szporobliwe dôwkowanie chopsko-babskich uciychōw. I tu przyjńdymy do grōntu. Dochtōrske „kōnzyliōm” sie zebrało, dało do wymiarkowaniô, co zasłabniyńcie w tym wiyku to je norma, ale werci sie starzika łostawić we lazarycie na jake 2-3 dni na łobcichtowani. Na co nasz starzik łodrzyknōł: – Niy ma rzecy! Za Boga niy! Za dwie godzinki mōm regimyntowy tref! A to pewnikiym już jedna ze łostatnich przileżitōści łoboczyć mojich chopokōw ... Wiedzōm łōni, dzisiyjszô modziyż to jakosik ci chaterno, ciynkô je. Ledwa siedymdziesiōnt piyńć lôt dożywajōm i już pod sosiynki ... Bezmać dochtory na tym łoddziyle prziłobiycali se, iże eźli ftorymuś śnich przijńdzie kejsik wypisować Ritmajstrowi „akt zgōnu” to wpiszōm we „przyczyna bezpośrednia” nic inkszego ino: gorzôłecka i ... baby!